Analiza najčešćih "Odoo" licenci u kontekstu bosanskog tržišta

Read this article in English

Uvod

U “Odoo” ekosistemu u praksi srećemo četiri vrste licenci. Dvije su open-source (LGPL-3 i AGPL-3), a dvije su proprietary (OEEL-1 i OPL-1). Krajnji klijent u Bosni i Hercegovini često ne zna koja licenca stoji iza modula koji koristi. A ta razlika direktno utječe na godišnji trošak, pravo modifikacije, rizik od “vendor lock-in”-a i sudbinu sistema ako isporučilac nestane.

Već u samom temelju platforme leži strateška licencna odluka “Odoo S.A.” koju mnogi klijenti ne primjećuju: Odoo Community Edition nije pod AGPL-3 — on je pod LGPL-3. Ta razlika je ono što čitavom Enterprise biznis modelu daje tehnički i pravni temelj.

Ovaj tekst je pregled tih licenci iz perspektive malog i nerazvijenog tržišta — gdje su budžeti ograničeni, pravni sistem spor, a osjetljivost na mjesečne pretplate velika.

Napomena: Nisam advokat. Ovo je čitanje teksta samih licenci i službene dokumentacije. Za konkretne pravne situacije obavezno konsultujte pravnika.

Četiri ključne licence

1. LGPL-3 — “Odoo Community Edition” (sam Odoo CE)

Tip: Open-source, “lakši” copyleft1. Primjer: Sam “Odoo Community” (CE) server — cijeli github.com/odoo/odoo repozitorij i svi njegovi moduli (account, sale, purchase, stock, mrp …).

Ovo je jedna od najvažnijih i najčešće pogrešno shvaćenih činjenica o Odoo ekosistemu: Odoo CE nije AGPL-3. “Odoo S.A.” je za sam CE svjesno odabrao LGPL-3 umjesto “jačeg” AGPL-3.

Zašto? LGPL-3 dozvoljava da se na CE bazu dodaju proprietary moduli bez obaveze da se ti moduli objave pod istom licencom. To je tačno ono što “Odoo S.A.” radi sa svojim Enterprise modulima (OEEL-1): oni se instaliraju na CE server, koriste njegove API-je, ali ostaju proprietary.

Da je Odoo CE bio objavljen pod AGPL-3, sam poslovni model “Odoo S.A.” — Enterprise pretplata — ne bi bio moguć (ili bi zahtijevao posebne licencne aranžmane). LGPL-3 je dakle pažljivo odabran strateški izbor koji platformu drži open-source, a istovremeno omogućava komercijalnu nadogradnju. To je činjenica koju klijent treba razumjeti:

Kada pokrenete “Odoo Community”, pokrećete LGPL-3 softver. Kada na njega instalirate account_accountant (OEEL-1) ili neki treći modul (OPL-1), instalirate proprietary kôd na open-source bazu.

2. AGPL-3 — OCA moduli i bosanska lokalizacija

Tip: Open-source, “jaki” copyleft2. Primjer: Velika većina OCA modula (account-financial-tools, account-financial-reporting, mis-builder, partner-contact, server-tools …), naši l10n_ba moduli bosanske lokalizacije.

Za razliku od Odoo CE jezgra, OCA zajednica je za svoje module svjesno odabrala AGPL-3 — “jači” copyleft. AGPL-3 zatvara tzv. “SaaS rupu”: svaka promjena koja se “servira” korisnicima preko mreže mora biti dostupna pod istom licencom.

U praksi to znači da niko ne može uzeti OCA modul, dodati svoje izmjene i prodati ga kao proprietary Enterprise proširenje. Svaka izmjena mora ostati u zajednici. To je suprotna filozofija od one koju je “Odoo S.A.” odabrao za svoj CE jezgro, i upravo zato OCA postoji kao zdrav protivteg komercijalnom vektoru “Odoo S.A.”.

Klijent koji koristi OCA modul ima pravo:

  • Koristiti modul bez naknade.
  • Modifikovati izvorni kôd.
  • Distribuirati svoje izmjene — ali pod istom AGPL-3 licencom.

Šta AGPL-3 znači za druge Odoo provajdere i implementatore

Ovo je dio priče koji se u bosanskoj praksi najčešće ignoriše — ili zbog nepoznavanja licence, ili svjesno:

Svaki Odoo provajder koji modifikuje AGPL-3 modul za svog klijenta ima pravnu obavezu da te izmjene učini javno dostupnim pod istom AGPL-3 licencom.

“Javno dostupnim” zbog specifične prirode AGPL-3 znači više od klasične GPL obaveze. AGPL-3 zatvara tzv. “SaaS rupu”: ako se modifikovani softver servira korisnicima preko mreže (a Odoo se uvijek servira preko mreže — to je web aplikacija), onda svi ti korisnici (uključujući krajnje korisnike klijenta) imaju pravo da od provajdera zatraže kompletan izvorni kôd modifikovane verzije.

Praktične posljedice za implementatora:

  • Interne “prilagodbe” AGPL-3 modula bez javne objave = kršenje licence. Ako provajder uzme OCA modul (npr. account-financial-reporting), doda klijentu specifične PDV izvještaje, deploy-a to na klijentov server i ne objavi izmjene — to je licencna povreda, čak i ako klijent nikada ne zatraži kôd.
  • Zatvaranje izmjena iza korporativnog firewall-a nije dovoljno. AGPL-3 eksplicitno obuhvata i situaciju gdje korisnici pristupaju softveru preko mreže unutar organizacije.
  • Ne postoji “klijentova ekskluziva”. Provajder ne može ugovorom sa klijentom otkupiti pravo da izmjene drži privatnim — AGPL-3 obaveza je prema svim korisnicima softvera, a ne prema autoru originala. Jedini legalan način “privatizacije” izmjena bio bi da klijent i provajder zajedno dobiju dozvolu od svih originalnih autora modula — što je u OCA kontekstu praktično nemoguće (stotine autora po modulu).

Drugim riječima, AGPL-3 je dizajnirana upravo da zabrani ono što mnogi “Odoo partneri” u regiji tiho rade: uzimanje OCA modula, interna modifikacija za klijenta, zaračunavanje razvoja, a kôd ostaje “u fioci”. To nije siva zona — to je licencna povreda.

Bring.out strategija

Naši l10n_ba moduli slijede istu filozofiju kao OCA: AGPL-3, javno dostupan kôd, puno pravo modifikacije za klijenta. Kao jedini copyright holderi tih modula, mi imamo pravo držati naše izmjene i klijentske nadogradnje iza zatvorenih vrata — copyright holder nije vezan vlastitom licencom. Međutim, izmjene svih drugih AGPL-3 modula (OCA i slično) moramo javno objavljivati, što i činimo na našim GitHub i git.hodi.ba repozitorijumima. Bilo koji drugi implementator koji koristi naše AGPL-3 module i pravi modifikacije za svoje klijente jeste obavezan te izmjene javno objaviti. Više o našoj strategiji ovdje.

3. OEEL-1 — “Odoo Enterprise Edition License”

Tip: Proprietary, pretplatnički model. Primjer: “Odoo EE” server i svi Enterprise-only moduli koje prodaje “Odoo S.A.”.

Ovo je licenca koju “Odoo S.A.” prodaje direktno ili preko svoje partnerske mreže. Nije perpetualna, iako se često tako doživljava.

Ključne činjenice iz službene Odoo dokumentacije:

  • Softver se može koristiti samo uz važeću Odoo Enterprise pretplatu za odgovarajući broj korisnika.
  • Po isteku ili prekidu ugovora licenca se odmah povlači, a kupac se obavezuje prestati koristiti Enterprise softver.
  • Ako klijent nastavi koristiti softver nakon isteka ugovora, ugovorna kazna je 300% od liste cijena.
  • Plaćanje je godišnje, po korisniku, i obnavlja se svake godine.

Neki treći partneri ponekad reklamiraju tzv. “lifetime license” kao jednokratnu uplatu. To nije službeni “Odoo S.A.” model — radi se o aranžmanima trećih strana koji ne prate tok zvaničnih Odoo nadogradnji i podrške.

4. OPL-1 — “Odoo Proprietary License” (Apps Store)

Tip: Proprietary, kupovni model (ne pretplata). Primjer: Velika većina komercijalnih modula na “Odoo Apps Store”.

Ovo je licenca koja je često pogrešno shvaćena. Pogledajmo šta tekst licence doista kaže:

  • Softver se može koristiti ako ste “purchased a valid license from the authors” (tipično preko Odoo Apps Store).
  • Dozvoljena je modifikacija i izvršavanje nakon modifikacije.
  • Zabranjena je distribucija, sublicenciranje i prodaja kopija (uključujući modifikovane kopije).

Nema klauzule o isteku. Nema obavezne godišnje pretplate. Jednom kupljeno = pravo korištenja traje.

Ali su bitna sljedeća praktična ograničenja:

  1. Per-version kupovina. OPL-1 moduli na Apps Storeu se prodaju po Odoo major verziji. Ako ste kupili modul za Odoo 17, prelazak na 18 generalno zahtijeva novu kupovinu. To nije “isticanje licence” — to je komercijalna praksa pakovanja po verziji.
  2. Vezano za Enterprise (kad se koristi na Enterprise-u). Ako je OPL-1 modul instaliran na “Odoo EE” i Enterprise pretplata istekne, cijela Enterprise instanca prestaje raditi — pa i OPL-1 modul efektivno prestaje raditi, bez obzira šta sama OPL-1 licenca kaže.
  3. Ažuriranja i podrška. Bug-fixovi i kompatibilnost sa sitnijim nadogradnjama ovise o politici autora, koji često prodaje godišnji “maintenance” kao zasebnu uslugu.

OPL-1 na “Odoo CE” — perpetualno pravo korištenja

Ovo je ključna kombinacija koja se često previđa:

Ako OPL-1 modul instalirate na “Odoo Community Edition”, imate perpetualno pravo korištenja te verzije modula.

Razlog: OPL-1 ne sadrži klauzulu o isticanju kao što to ima OEEL-1 (“upon expiration of this Agreement, this license is revoked immediately”). Kada se OPL-1 modul kombinuje sa CE osnovom (koja je AGPL-3 i bez isticanja), nema nijednog ugovornog mehanizma koji bi vam oduzeo pravo korištenja.

Praktična ograničenja i dalje važe:

  • Licenca je za tu konkretnu verziju (npr. Odoo 17). Prelazak na Odoo 18 CE generalno zahtijeva novu kupovinu modula — osim ako sami portirate modul (vidi sljedeću tačku).
  • Bez ažuriranja od autora, modul se može pokvariti tokom vremena.
  • Odoo Apps Store ToS3 može nametnuti dodatna ograničenja (npr. vezivanje za konkretnu bazu ili domen).

Portiranje OPL-1 modula između verzija

Scenarij: klijent kupi OPL-1 modul za Odoo 16 CE, nakon dvije godine prelazi na Odoo 17 CE, i sam (ili uz pomoć implementatora) portira modul na novu verziju za vlastitu upotrebu.

Je li to dozvoljeno? Da, OPL-1 to izričito dozvoljava.

Tekst licence kaže:

  • “may only be used (executed, modified, executed after modifications) if you have purchased a valid license from the authors”
  • “It is forbidden to publish, distribute, sublicense, or sell copies of the Software or modified copies of the Software”

Dakle:

✅ Dozvoljeno:

  • Portiranje modula sa v16 na v17 CE (to je “modification”).
  • Izvršavanje portiranog modula na v17 CE (to je “executed after modifications”).
  • Držanje zakrpane verzije za svoju internu upotrebu neograničeno.

❌ Nije dozvoljeno:

  • Dijeljenje ili prodaja portirane verzije drugom klijentu.
  • Objavljivanje portirane verzije na GitHub-u, čak i besplatno.
  • Sublicenciranje bilo kome.
  • Objavljivanje modifikovanog modula pod drugom licencom.

Granica je povučena strogo oko distribucije, ne oko modifikacije.

Uporedna tabela

LicencaTipModel plaćanjaModifikacijaDistribucijaPerpetualno?
LGPL-3Open-source copyleft (slabiji)Besplatna✅ Da✅ Da, pod LGPL-3✅ Da
AGPL-3Open-source copyleft (jači)Besplatna✅ Da✅ Da, pod AGPL-3✅ Da
OEEL-1ProprietaryGodišnja pretplata⚠️ Ograničeno❌ Ne❌ Ne (prestaje istekom)
OPL-1ProprietaryJednokratna kupovina po verziji✅ Da (za vlastitu upotrebu)❌ Ne✅ Da (za kupljenu verziju, na CE)

Gdje se koja licenca najviše koristi — konkretni primjeri

LicencaKo isporučujeKako se dobavljaKonkretni primjeri
LGPL-3”Odoo S.A.” (za CE jezgro)git clone github.com/odoo/odooCijeli Odoo Community server — sam Odoo CE “framework” i svi CE moduli (account, sale, purchase, stock, mrp, hr, website, mass_mailing …). Ova licenca je svjestan strateški izbor “Odoo S.A.” kojim su omogućili da na CE bazu dodaju proprietary OEEL-1 module.
AGPL-3OCA zajednica, “bring.out”GitHub OCA organizacije, repozitoriji implementatoraOCA repozitoriji (account-financial-tools, account-financial-reporting, mis-builder, partner-contact, server-tools, bank-payment, queue …), naši l10n_ba moduli bosanske lokalizacije
OEEL-1Isključivo “Odoo S.A.”Obavezna godišnja pretplata preko “Odoo S.A.” ili ovlaštenog partneraaccount_accountant (napredna računovodstvena funkcionalnost), accountant, documents, sign (elektronski potpis), studio (visual builder), marketing_automation, quality, helpdesk, appointment, voip, planning — cijeli odoo/enterprise repozitorij
OPL-1Treći autori (partnerske firme, freelanceri)Odoo Apps Store (apps.odoo.com), jednokratna kupovina po verzijiKomercijalni moduli firmi kao što su Cybrosys, Almighty CS, Edge Technologies, Softhealer, Preciseways — tipično vertikalni moduli (restoran POS dodaci, specijalni izvještaji, custom dashboardi, konektori za third-party servise)

Šta to praktično znači

  • “Odoo S.A.” za sam CE jezgro bira LGPL-3, ne AGPL-3. Ovaj izbor je temelj njihovog biznis modela: samo LGPL-3 dozvoljava da se na CE instalira proprietary OEEL-1 kôd. Pod AGPL-3 to bi bilo licencno komplikovano ili nemoguće.
  • Odoo S.A. kroz OEEL-1 pretplate prodaje svoj najvrjedniji dio — modul account_accountant (i sve što uz njega ide) dostupan je samo klijentima koji plaćaju aktivnu Enterprise pretplatu. Bez te pretplate modul prestaje raditi.
  • OCA zajednica objavljuje gotovo isključivo pod AGPL-3 — “jačom” copyleft licencom koja onemogućava da neko uzme OCA modul i “zaključa” ga u proprietary proizvod. Zato je OCA zdrav protivteg komercijalnom smjeru “Odoo S.A.”.
  • Odoo Apps Store je tržište za OPL-1 module. To je “middle ground”: autor prodaje svoj rad, ali bez pretplate — jednom kupljeno = trajno pravo za tu verziju.
  • “bring.out” svoje module (l10n_ba, računovodstvena proširenja, specijalizirane integracije) isporučuje pod AGPL-3 — dakle isti model kao OCA, sa punim pravom modifikacije za klijenta. Ne koristimo LGPL-3 koji bi dozvolio drugima da naše bazne lokalizacijske module kod klijenata interno modificiraju bez obaveze vraćanja promjena nazad u zajednicu.

Šta ovo znači za bosansko tržište?

1. Pretplatnički model je skup u zemlji sa niskim prihodima

Bosna i Hercegovina je malo i nerazvijeno tržište. Milionske budžete za ERP mogu sebi priuštiti samo organizacije formata “JP Elektroprivreda BiH”, “BH Telecom” ili “Bingo”. Za mala i srednja preduzeća godišnja pretplata po korisniku (OEEL-1) se brzo pretvara u značajan operativni trošak — i, bitnije, u rizik ako se neka godina pokaže lošom.

2. “300% kazna” klauzula je realno neizvjesna

OEEL-1 klauzula o 300% kazne od liste cijena zvuči zastrašujuće, ali u bosanskom pravnom okruženju njena realna primjenjivost nije jasna. U svakom slučaju, za klijenta je i sama mogućnost takve klauzule razlog za oprez.

3. Zaštita prava je težak proces

Licence su ugovorne konstrukcije koje svoju vrijednost dobijaju kroz efikasnu pravnu zaštitu. U Bosni je sudski proces spor, skup i neizvjestan. To vrijedi u oba smjera: i za nas koji razvijamo module, i za klijenta koji kupuje.

Za nas to praktično znači da licencu ne možemo smatrati našim primarnim oružjem za zaštitu investicije. Zato smo odabrali strategiju “iza zatvorenih vrata” — razvoj držimo privatno, a klijentu isporučujemo pod AGPL-3. Ovo je privremeni model. Nadamo se da ćemo u skoroj budućnosti obezbijediti uslove da se razvoj prebaci na klasični otvoreni razvoj unutar bosanske open-source zajednice. Zato ulažemo napore da hodi.ba — bosanska “Odoo” open-source zajednica — zaživi.

4. OPL-1 na open-source platformi = pametna srednja opcija za vertikalna rješenja

Kombinacija “Odoo CE + OPL-1 modul” je često nedovoljno prepoznata opcija:

  • Klijent dobija perpetualno pravo korištenja te verzije.
  • Nema godišnjeg “reketa”.
  • Ako autor nestane, klijent i dalje ima instalacijski paket i može nastaviti raditi na toj verziji.
  • Maintenance i nadogradnje se ugovaraju kao zasebna usluga — transparentno.

Ovo je model koji ima smisla za zaštitu intelektualnih prava vertikalnih rješenja bosanskih provajdera, pri čemu klijenti dobijaju stabilnost bez opterećenja godišnjim pretplatama.

5. AGPL-3 i “no vendor lock-in”

Naša bosanska lokalizacija (l10n_ba) se isporučuje pod AGPL-3. Praktična posljedica za klijenta: ako nije zadovoljan našim uslugama, može nastaviti razvoj sa drugim izvođačima. To je sloboda koja se na ovom tržištu često potcjenjuje, ali koja u kriznim situacijama postaje ključna.

Preporuka: AGPL-3 za bazu, OPL-1 za uže vertikale

Ne treba svaki modul biti pod istom licencom. Iz perspektive malog tržišta ima smisla namjenski birati licencu prema tipu modula:

AGPL-3 za bazne i lokalizacijske module

Za sve što čini infrastrukturu sistema — bosansku lokalizaciju, računovodstveni kontni plan, PDV tretmane, fiskalizacijske hookove, osnovne partnerske i bankarske integracije — AGPL-3 je prirodan izbor.

Razlozi:

  • Bazni moduli su “javno dobro”. Oni ne smiju biti u vlasništvu jednog isporučioca jer od njih zavisi svaki Odoo projekat u Bosni. Zaključavanje osnovne lokalizacije iza proprietary licence šteti cijeloj zajednici.
  • Dugovječnost. Bazni moduli se koriste 5–10 godina, prelaze kroz mnogo verzija Odoo-a, i moraju pratiti izmjene u zakonodavstvu. Open-source model osigurava da modul preživi i ako original autor izgubi interes.
  • Višestruki kontributori. Na baznim modulima ima smisla da više firmi i developera radi paralelno. AGPL-3 to omogućava; proprietary licenca to zatvara.

OPL-1 za vertikalna i niša rješenja

Za uže specijalizirana rješenja — integracije sa specifičnim hardverom (POS terminali, fiskalni printeri), vertikalni moduli za pojedine industrije (stomatološka ordinacija, veterinarska stanica, autoservis), napredni konektori za third-party servise, custom dashboardi za pojedine poslovne domene — OPL-1 ima smisla.

Razlozi:

  • Mali tržišni segment, visoka cijena razvoja. Vertikalno rješenje za, primjera radi, 20 stomatoloških ordinacija u BiH zahtijeva mjesece razvoja. Bez neke forme zaštite taj razvoj je finansijski neodrživ.
  • OPL-1 ne oduzima klijentovu slobodu. Kao što smo pokazali, na CE osnovi OPL-1 daje klijentu perpetualno pravo korištenja i pravo modifikacije za vlastitu upotrebu. Jedina prava restrikcija je distribucija — što u praksi znači da autor štiti svoj model prodaje, a ne svoju kontrolu nad klijentom.
  • Jasno razdvajanje platforme i vertikalne IP. Baza sistema ostaje otvorena (CE + AGPL-3 lokalizacija), a vertikalna IP je jasno ograđena. Klijent tačno zna šta je “svoje” a šta je “kupljeno”.

Šta izbjegavati: “OEEL-1 zaključani sendvič”

Kombinacija “OEEL-1 baza + OPL-1 vertikale” djeluje kao “ozbiljno enterprise rješenje” ali u suštini znači da klijent ne može raditi ni korak bez aktivne Enterprise pretplate. Kad ta pretplata istekne, cijeli sistem (i platforma, i vertikale) prestaje raditi. Za malo tržište sa neizvjesnim budžetima to je najgora od svih opcija.

Zašto je “open-source bias” dobar za bosansko tržište

Ovaj tekst nije neutralan. Otvoreno priznajemo pozitivni bias prema open-source licencama i mislimo da je taj bias dobar za malo tržište kakvo je naše. Evo zašto:

1. Eko sistem umjesto monopola

Open-source platforma omogućava više manjih preduzeća da istovremeno rade na kvalitetnim ERP rješenjima sa relativno malim budžetima. Umjesto da jedna ili dvije firme imaju monopol nad platformom, imamo situaciju gdje:

  • 5–10 malih implementatora može nezavisno izgraditi funkcionalnosti.
  • Svako od njih može donijeti dio ekspertize (računovodstvo, proizvodnja, trgovina, logistika …) u zajednički open-source fond.
  • Klijenti biraju između implementatora na osnovu kvaliteta rada, ne na osnovu toga “ko drži ključ od softvera”.

Ovo je suprotno modelu velikih ERP provajdera (SAP, Oracle, Microsoft, Odoo S.A.) koji na bosanskom tržištu funkcionišu kao zatvoreni kartel — partnerska mreža je slaba, opcije su skupe, a klijent u lošem odnosu nema izlaza.

2. Klijent nije “osuđen” na jednog vendora

Najveći benefit open-source ERP-a za klijenta nije cijena. Najveći benefit je sloboda promjene isporučioca.

Kod proprietary rješenja klijent koji je nezadovoljan isporučiocem ima teške opcije: ili istrpi, ili pokrene skupu i rizičnu migraciju na drugu platformu. Kod AGPL-3 rješenja treća opcija postaje stvarna: promjena isporučioca bez promjene platforme. Kôd je otvoren, izvorni materijali postoje, bilo koji drugi kompetentan tim može preuzeti razvoj.

Ova sloboda disciplinuje i samog isporučioca. Mi u “bring.out” znamo da naši klijenti mogu otići, i to nas tjera da kvalitet naše usluge bude stvaran, a ne zavisan od ugovorne zaključanosti.

3. Konkurentna vrijednost se gradi na know-how, ne na prodaji

Na zatvorenim platformama komercijalna sposobnost isporučioca često nadmašuje njegovu tehničku sposobnost. Klijent kupuje iluziju “velikog provajdera” — prezentacije sa globalnim logotipima, “enterprise grade” marketinška retorika, obećanja o “armiji konsultanata”. A onda u fazi implementacije ta iluzija se istopi: pojavi se jedan ili dva developera, komunikacija se razvuče, eskalacija do “sjedišta” nikada ne stigne do pravog inženjera.

Open-source model ne dozvoljava toliku distancu između prodaje i implementacije. Zašto?

  • Kôd je javan. Klijent može (ili može dovesti stručnjaka da) pogleda stvarno stanje modula prije kupovine. Nema “black box” prodaje.
  • Referenca su stvarne implementacije. Na GitHub-u se vidi ko je šta komitovao, koliko pull request-ova je spojeno, ko odgovara na issue-ove.
  • Cijena nije u licenci, nego u usluzi. To znači da klijent plaća ono što mu stvarno treba — analiza, razvoj, implementacija, podrška — a ne pretplatu koja “otvara vrata”.

Rezultat: konkurentno polje se mjeri po know-how-u, kvalitetu tima i sposobnosti podrške — ne po sposobnosti prodaje da napravi dobar dojam na prvom sastanku.

4. Realistična perspektiva za mala preduzeća

Bosansko malo i srednje preduzeće sa budžetom od npr. 10.000–30.000 KM za ERP nikada neće biti prioritet velikim globalnim provajderima. Ali takav klijent jeste prioritet malom open-source implementatoru koji za isti budžet može isporučiti:

  • Odoo CE bazu (besplatna licenca)
  • AGPL-3 bosansku lokalizaciju (besplatna licenca)
  • Fokusiranu customizaciju za konkretnu djelatnost
  • Direktnu komunikaciju sa developerom koji razumije kôd

Ovaj model nije održiv za svako tržište, ali jeste održiv za Bosnu i Hercegovinu — jer je naše tržište prirodno strukturirano za malo i agilno, ne za veliko i skupo.

Zaključak

  • LGPL-3 je licenca samog Odoo CE jezgra — strateški odabrana od “Odoo S.A.” jer omogućava komercijalnu OEEL-1 nadogradnju na open-source bazu.
  • AGPL-3 je prirodan izbor za lokalizaciju i zajedničke module — OCA zajednica i naša l10n_ba koriste “jači” copyleft jer sprečava da neko treći “zaključa” bazne module u proprietary proizvod.
  • OPL-1 je pametan izbor za uže vertikale i niša rješenja — autor štiti svoj razvoj, ali klijent (na CE osnovi) dobija perpetualno pravo korištenja i pravo modifikacije za vlastitu upotrebu.
  • OEEL-1 je pretplata sa svim rizicima pretplate. Za malo tržište sa neizvjesnim budžetima — ozbiljan teret.

Za malo tržište kakvo je Bosna i Hercegovina, kombinacija “CE (LGPL-3) + AGPL-3 lokalizacija + OPL-1 za uže vertikale” pruža najbolji odnos fleksibilnosti, troška i pravne sigurnosti. Model “OEEL-1 pretplata” je primjereniji zrelijim tržištima sa jakom partnerskom mrežom i brzim pravnim sistemom.

Iznad tehničke analize licenci stoji šira priča: open-source bias nije ideologija, nego realpolitika malog tržišta. Na tržištu naše veličine, open-source model omogućava više igrača, zdraviju konkurenciju, i klijente koji biraju isporučioca po kvalitetu, a ne po zaključanosti. Za Bosnu i Hercegovinu to je najbolji okvir koji trenutno imamo na raspolaganju.

Ernad Husremović bring.out doo Sarajevo hernad@bring.out.ba

Reference

Footnotes

  1. LGPL (Lesser GPL) je “slabiji” copyleft jer dozvoljava linkanje (dinamičko pozivanje) sa proprietary kodom bez obaveze da taj proprietary kôd postane open-source. Modifikacije same LGPL biblioteke i dalje moraju biti objavljene pod LGPL-om, ali programi koji tu biblioteku samo koriste kao zasebnu komponentu mogu ostati proprietary. U Odoo kontekstu ta razlika je uglavnom akademska jer sama Odoo arhitektura ne razlikuje jasno “linkanje” od “modifikovanja” — svi moduli se učitavaju u isti Python proces. ↩

  2. Copyleft je pravni mehanizam open-source licenci koji okreće logiku autorskog prava: umjesto da zabrani kopiranje, licenca obavezuje svakoga ko distribuira izmijenjeni ili izvedeni softver da taj softver objavi pod istom licencom. Cilj je da se sloboda korištenja, modifikacije i dijeljenja zaštiti od “zatvaranja” — niko ne može uzeti open-source kôd, dodati svoje izmjene i zatim distribuirati rezultat kao proprietary proizvod. Termin je šaljiva igra riječi nasuprot “copyright”-u: umjesto “sva prava zadržana”, copyleft kaže “sve obaveze prenesene”. GPL familija (GPL, LGPL, AGPL) su najpoznatiji primjeri copyleft licenci; suprotnost su “permissive” licence (MIT, BSD, Apache) koje dozvoljavaju da se kôd ugradi u proprietary proizvode bez obaveze objave izmjena. ↩

  3. ToS = “Terms of Service” (uslovi korištenja) — pravni dokument koji operater neke platforme (u ovom slučaju “Odoo S.A.” kao operater Apps Store-a) nameće svim korisnicima platforme kao uslov korištenja. Bitno je razlikovati ToS od same licence softvera: licenca (npr. OPL-1) regulira prava nad kodom, dok ToS regulira uslove korištenja prodajnog kanala (Apps Store-a). Apps Store ToS može uvesti dodatna ograničenja koja sama OPL-1 licenca ne spominje — kao što je vezivanje kupljenog modula za konkretnu Odoo bazu ili domen, ograničenja na broj instalacija, ili obaveza registracije modula. ToS nije neograničen — ne može retroaktivno “poništiti” prava koja licenca daje — ali u praksi definiše dodatni sloj pravila koji klijent prihvata kupovinom preko Apps Store-a. ↩